|
|
PARKİNSONLU HASTA
VE AİLELERİNE PRATİK ÖNERİLER
Evde düşmeler önlenmeli
Parkinson hastalığının bulguları çeşitlilik gösterdiğinden rehabilitasyon
yaklaşımları, uzman hekimler, hemşire, fizyoterapist, konuşma terapisti ve
psikoloğun bulunduğu geniş bir ekip çalışmasını gerektirir.
Sayın Başbakanımız Bülent Ecevit 'le tanıdık Parkinson hastalığını.. Uzunca
bir süre gazete, dergi ve televizyonlarda hastalığın bulguları, ilaç ve
cerrahi tedavileri ile hastalığa eşlik eden pek çok sorun uzmanlar
tarafından detaylı olarak tartışıldı, anlatıldı. Başbakanımızın tedavisi
sürerken tüm çağdaş ülkelerde uygulanan ve parkinsonlu hastaların
tedavisinde vazgeçilmez olan bir konuya daha dikkatinizi çekmek istiyoruz:
Parkinson hastalığında rehabilitasyon
Rehabilitasyon, hastalık sonrası oluşan özrü ortadan kaldırmak veya mümkün
olan en az düzeye indirmek, kişinin evinde, işinde ve sosyal yaşantısında
kendine ve topluma yararlı olabilmesi uygulanan tıbbi, fiziksel, psikososyal
ve mesleki yaklaşımlar sürecidir. En önemli hedef hasta kişinin toplumsal
hayata yeniden döndürülmesidir. Parkinson hastalığında gözlenen en önemli
bulgular, kas ve eklemlerde sertlik (rijidite), vücut pozisyonunun öne doğru
eğilmesi, hareketlerin yavaşlaması ve ellerde titremedir. Bu bulgular,
hastalarda hareket ve yürüme güçlüğü, ince el becerilerine yönelik
aktivitelerde zorluk, sık düşmeler, uyku bozukluğu, yaygın ağrılar, konuşma,
yutma ve solunum güçlüğü gibi pek çok sorunu da beraberinde getirir.
Sonuçta en önemli tehlike kişinin günlük yaşantısında bir başka kişinin
yardımına ihtiyaç duyması, yani fonksiyonel bağımsızlıkta kayıptır. Bu
nedenle yaşam kalitesinde önemli ölçüde bozulmaya neden olan hastalıkların
başında sayılan parkinson hastalığının tedavisinde, fizyoterapi ve
rehabilitasyon yaklaşımları, normal fonksiyonun ve bağımsızlığın devam
ettirilmesi amacıyla diğer tıbbi tedavilerin yanında önemli bir yer
tutmaktadır. Hastalığın bulguları çeşitlilik gösterdiği için rehabilitasyon
yaklaşımları, uzman hekimler, hemşire, fizyoterapist, konuşma terapisti,
psikolog gibi içinde pek çok sağlık elemanının bulunduğu geniş bir ekip
çalışmasını gerektirir. Rehabilitasyonun birinci basamağını hasta ve
ailesinin en erken dönemde hastalığın bulguları, ilaç tedavisi ve genel
tedavi prensipleri konusunda bilgilendirilmesi oluşturur. Evde düşmelerin
önlenmesi, beslenme, kilo kontrolü, transferler, egzersiz tedavisi gibi
konularda aile eğitiminin sağlanması ve gerekli düzenlemeler konusunda
önerilerde bulunulmalıdır. Bir diğer aşama fizyoterapi yaklaşımlarıdır.
Fizyoterapistin planlayıp uygulayacağı egzersiz tedavisi, sıcak uygulamalar
ve gevşeme teknikleriyle, kaslarda meydana gelen sertlikler azaltılmaya,
esneklik korunmaya çalışılır, böylece hareket kolaylığı sağlanır. Göğüs
fizyoterapisi ve solunum egzersizleri ile solunum açısından gözlenebilecek
problemlerin önüne geçilir, yorgunlukla mücadele edilebilir. Etkili bir
denge eğitimi sık düşmelerle mücadelenin başında yer almaktadır. Hastanın
yatak içi, ev ve dışarıdaki hareketlerinde kolaylaştırıcı teknikler ve
emniyetli yürüyüş hasta ve ailesine öğretilir.
Yürüme, bisiklete binme ve dans
Yeni tanı konmuş hastalarda henüz kalıcı sorunlar oluşmadığından daha çok
koordinasyon, denge ve fiziksel uygunluk üzerinde durulabilir. Yürüme,
bisiklete binme, dans veya grup egzersizleri, fonksiyonelliğin gelişimi
kadar sosyalizasyonun gelişimi açısından da önemlidir. Parkinson
rehabilitasyonunun en önemli adımlarından biri ise iş ve uğraşı tedavisidir.
İnce el becerilerine yönelik aktiviteler, yazı yazma eğitimi, yürümeye
yardımcı araç ve gerecin seçimi ve eğitimi, ev içi çevresel düzenlemeler ile
günlük yaşamı kolaylaştırıcı cihazlarla hastaların fonksiyonelliği
arttırılmaya çalışılır. Mesleki rehabilitasyon ise hastanın mevcut iş
kapasitesinin değerlendirilip, işe geri dönüş için gerekli stratejilerin
kuvvetlendirilmesi ve işyerinde kolaylaştırıcı uygulamaları içerir.
Müzik eşliğinde grup tedavileri
Konuşma tedavisi ile ses, solunum kontrolü, şiddet ve hız kontrolü üzerinde
odaklanılır. Ayna karşısında mimik ve dil kaslarına yönelik egzersizleri
içerir. Çiğneme ve yutma fonksiyonu geliştirilmeye çalışılır.
Parkinsonlu hastanın seksüalite, hobiler, sürücülük, sosyal yaşam gibi her
türlü psikososyal ihtiyaçlarına danışmanlık yapılmalıdır. Müzik eşliğinde
yapılan grup tedavilerinin sosyalizasyonun geliştirilmesi ve motivasyonun
arttırılmasına katkısı büyüktür. Fizyoterapistlerden parkinsonlu hasta ve
ailelerine birkaç pratik öneri:
* Sabahları yataktan kalkmadan önce kol, bacak ve gövdenize esneme
hareketleri uygulayın.
* Yürüme sırasında ''donma'' meydana geliyorsa hastanın adım atmasını
kolaylaştırmak amacıyla bir ayağınızı hastanın ayağının önüne yerleştirin ve
üzerinden atlamasını isteyin. Bu işlem için ters ''L'' şeklindeki
bastonlardan da faydalanabilirsiniz.
* Evde düşmeye neden olabilecek halı, kilim, eşik veya düzensiz eşyaları
kaldırın.
* Ev içinde yürüyüş sırasında yere birbirine paralel çizilmiş çizgilerden
yararlanın. Adım atmanın kolaylaştığını göreceksiniz.
* Egzersizleri ve yürüyüşü müzik eşliğinde yapın. Bu, ritim ve hareket
duygusunu geliştirecektir. Sağlıklı günler dileğiyle..
Yrd. Doç. Fizyoterapist Sibel Aksu
H.Ü. Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu Nörolojik Rehabilitasyon
Ünitesi
Cumhuriyet 07.08.2002
|
